جادوی رنگ در لعاب : رازها و تکنیک های هنری

یکی از مواد عمده و مهم لعاب، رنگ است. رنگ تعیین کننده زیبایی و تاحدی ارزش و مطلوب کننده اجسام سرامیکی است. عوامل موثر بر روی تغییر رنگ را عبارت از: نحوه آسیاب کردن، پخت و اتمسفر می داند که معمولاً ترکیباتی مانند مات کننده های لعاب، سطح خارجی بدنه ها را براق کرده و حالت بهداشتی و استحکام خاصی به آن می دهند و گسترده وسیعی از رنگ ها نیز داراست.رنگ لعاب به رنگ مواد اولیه مورد استفاده در لعاب بستگی دارد.برای رنگ کردن لعاب ها،از کربنات ها و فسفات های غیرمحلول و یا اکسیدها، به ندرت کلریدها،نیترات ها،سولفات های محلول در آب استفاده می شود. برای بدست آوردن رنگ دلخواه،باید این عناصر بتوانند با اکسیدهای غیررنگی عناصر آلومینیوم، سیلسیم، کلسیم، منیزیم، بور و سرب در نسبت های معین واکنش دهند. رنگ های حاصل از عوامل مولد رنگ در درجه حرارت های بالا ممکن است تغییر نموده و یا از بین روند.بنابر این بسیاری از این عوامل مولد رنگ در درجه حرارت خاصی مورد استفاده قرار می گیرند.مثلاً رنگ های سبز و آبی حاصل از ترکیبات مس در بالاتر از در جه حرارت هایی حدود 1000 درجه سانتیگراد ازبین می روند. معمولاً برای به دست آوردن رنگ یکنواخت در لعاب های مات و لعاب های پوششی از اکسیدها جهت رنگ کردن استفاده نمی شود بلکه از ترکیبات آن ها که قابلیت پخش شوندگی مناسب تری دارد به کار گرفته می شود. اگر برخلاف مورد فوق به یک حالت رنگ غیریکنواختی احتیاج باشد از اکسیدها استفاده می شود و همچنین آن ها را کمتر آسیاب می کنند یا اینکه فقط آن ها با لعاب پایه مخلوط کرده و به این صورت مورد استعمال قرار می دهند. چنانکه خواسته باشند با اکسیدی حالت پخش یکنواخت رنگ مناسب و خوبی به دست بیاورند باید ابتدا اکسید را به صورت مجزا یا با مقدار کمی لعاب آسیاب (سائید) و بقیه مواد لعاب را بعداً در آسیاب اضافه کنند. در موقع اضافه کردن کربنات ها به عنوان ماده رنگ کننده به لعاب باید مقدار آن ها را به دقت محاسبه کرد زیرا نمی توان به همان مقدار که اکسید وارد لعاب می شود به همان اندازه کربنات جهت رنگ کردن اضافه نمود. رنگ لعاب فقط تحت تاثیر ترکیب عمومی لعاب،نوع و مقدار مواد رنگی نیست، بلکه بستگی به دمای پخت، اتمسفر کوره در هنگام پخت و سرد کردن،رنگ بدنه و نوع ضخامت پوشش هم دارد.

شیوه های تشکیل رنگ در لعاب

رنگ لعاب بر اساس گفته میرهادی به سه شیوه تشکیل می شود که هر یک می تواند روی یکدیگر تاثیر داشته باشد:

1. در شیوه اول با رنگ کردن یون ها و محلول ترکیبات رنگی که کاملاً در مذاب لعاب حل می شوند و به صورت یون در می آیند یا به صورت بلور تشکیل می شوند،می توان لعاب را رنگ کرد. انواع رنگ های محلول عبارتند از: آبی کبالت، سبز مس، زرد آهن و بنفش منگنز، مواد رنگی باید تا حد امکان توسط مذاب لعاب حل شوند. در لعاب های رنگی نور گذران با سطح صاف و براق،عواملی مانند رنگ لعاب،ضخامت لعاب و رنگ بدنه تاثیر دارد.
2. شیوه دوم با استفاده از رنگدانه ها یا مواد رنگی می توان لعاب را رنگ کرد. در این شیوه مواد رنگی به صورت ذرات ریز در لعاب پخش می شوند. در این شیوه سعی می شود تا حد امکان مقدار کمی از رنگدانه، اکسیدهای رنگی و یا مواد رنگی توسط مذاب لعاب حل شود. باید توجه داشت که رنگ خود مواد اضافه شده یک تیرگی در لعاب ایجاد می کند. انواع رنگ های رنگدانه عبارتند از:سبز کروم، قهوه ای آهن، زرد وانادین، زرد تیتانیوم.
3. شیوه سوم استفاده از رنگ های کلوئیدی است. در رنگ های کلوئیدی ذرات سوسپانسیونی لعاب به اندازه های کلوئیدی 10 تا 100 نانومتر وجود دارند. این ذرات، طول موج خاص اندازه ذرات را جذب کرده و فقط محدوده های قرمز ، زرد و آبی را منعکس می کند.اکسیدهایی که رنگ های محلول را به وجود می آورند، به طور ناقص یا فقط به صورت جزئی در مذاب لعاب حل می شوند.بدین ترتیب با رنگ خودشان همانند رنگدانه، رنگ می شوند. برای مثالCuO دیگر سبز نمی شود بلکه سیاه می شود . بلافاصله لعاب را تیره می کند.هر چه دمای پخت بالاتر باشد به همان نسبت رنگ ها، ثبات کمتری دارند و با حرارت مذاب از بین می روند و یا به ترکیبات غیر رنگی تجزیه می شوند یا با اجزای لعاب واکنش داده و ترکیبات جدیدی به وجود می آورند.هرچه دمای پخت پایین تر باشد به همان نسبت دامنه رنگ های قابل تهیه گسترش می یابد و در نتیجه می توان رنگ کدر روشن را ایجاد کرد.